کامپیوتر را حذف نکنید؛ روش استفاده از آن را اصلاح کنید
سلام، امیدوارم حالتان خوب باشد.
امروز میخواهم صحبت را با یک ضربالمثل معروف شروع کنم.
روزی در یکی از روستاها، شخصی در مسجد نماز نمیخواند. عدهای تصمیم گرفتند درِ مسجد را ببندند. وقتی علت را پرسیدند، گفتند: «چون فلانی نماز نمیخواند.»
در پاسخ جملهای گفته شد که بعدها به یک ضربالمثل معروف تبدیل شد:
«برای یک بینماز، مسجد را تعطیل نمیکنند.»
این جمله، یک اصل مهم در تربیت را به ما یادآوری میکند.
اگر از یک وسیله بهدرستی استفاده نمیشود، آیا باید اصل آن وسیله را از زندگی حذف کنیم؟
مثلاً اگر کودکی بیش از حد تلویزیون تماشا میکند، آیا باید تلویزیون را برای همیشه از خانه جمع کنیم؟
اگر بچهها هنگام بازی فوتبال با هم دعوا میکنند، آیا باید فوتبال را کاملاً کنار بگذاریم؟
اگر در پارک بین کودکان اختلاف پیش میآید، آیا باید دیگر هیچوقت آنها را به پارک نبریم؟
قطعاً نه.
راهحل، حذف ابزار نیست؛ اصلاح شیوه استفاده از آن است.
یک تجربه واقعی
چند وقت پیش برای مشاوره به خانهای رفته بودم. خانواده را از قبل میشناختم.
وقتی وارد خانه شدم، پدر و مادر حضور داشتند، اما پسرشان در جمع نبود.
چند دقیقه بعد صدای پدر بلند شد که همسرش را صدا میزد و میگفت:
«برو صدایش کن! مگر نمیبیند مهمان داریم؟»
بعد با ناراحتی گفت:
«این پسر از صبح تا شب پشت کامپیوتر نشسته و فقط بازی میکند. تصمیم گرفتهام کل سیستم را جمع کنم.»
از او پرسیدم: «غیر از پسرتان، چه کسانی از این کامپیوتر استفاده میکنند؟»
گفت:
«خواهرش با آن طراحی انجام میدهد، برادرش با نرمافزار پریمیر کار میکند و خودم هم کارهای اداریام را با همین سیستم انجام میدهم.»
همانجا همان ضربالمثل به ذهنم آمد:
برای یک بینماز، مسجد را تعطیل نمیکنند.
اگر یک نفر استفاده نادرستی از یک ابزار دارد، نباید آن ابزار مفید را از زندگی همه حذف کرد.
تفاوت کامپیوتر با تلفن همراه
من همیشه بین تلفن همراه و کامپیوتر تفاوت قائل میشوم.
شاید درباره تلفن همراه اعتقاد داشته باشیم که تا قبل از یک سن مشخص، در اختیار داشتن آن برای کودک مناسب نیست یا باید محدودیتهای جدی داشته باشد.
اما درباره کامپیوتر، نگاه من متفاوت است.
کامپیوتر دیگر یک وسیله لوکس نیست؛ بلکه یکی از ابزارهای ضروری زندگی امروز است.
دنیای امروز با گذشته تفاوت کرده است.
کودکان دیر یا زود باید مهارت تایپ کردن، کار با نرمافزارهای آفیس، جستوجوی صحیح، تحقیق، تولید محتوا و بسیاری از مهارتهای دیجیتال را یاد بگیرند.
حتی اگر به طراحی، برنامهنویسی، بازیسازی، تدوین فیلم، معماری، مهندسی یا پژوهش علاقه داشته باشند، همه این مسیرها از کامپیوتر عبور میکند.
بنابراین مشکل، وجود کامپیوتر نیست؛ بلکه نحوه استفاده از آن است.
مهارتهای آینده را از امروز یاد بگیریم
امروز دیگر موفقیت تنها به مدرک تحصیلی وابسته نیست.
نسل جدید، علاوه بر تحصیلات، به مهارتهای فردی و مهارتهای دیجیتال هم نیاز دارد.
کار با نرمافزارهای کاربردی، آشنایی صحیح با هوش مصنوعی، تولید محتوا، طراحی، حل مسئله، پژوهش و ارتباط مؤثر با دیگران، مهارتهایی هستند که آینده فرزندان ما را میسازند.
البته هر دانشی ارزشمند نیست.
همانگونه که در روایات آمده است:
«اللهم إنی أعوذ بک من علمٍ لا ینفع.»
یعنی: خدایا! از دانشی که سودی ندارد، به تو پناه میبرم.
پس باید فرزندمان را به سمت یادگیری مهارتهایی هدایت کنیم که برای زندگی او مفید، سازنده و کاربردی باشند.
کامپیوتر؛ ابزاری برای ساختن آینده
بعضی از بزرگترین دانشمندان، مهندسان و پژوهشگران کشور، بخش مهمی از موفقیت خود را مدیون همین ابزار هستند.
امروز بسیاری از رشتهها بدون کامپیوتر معنا ندارند.
مهندسی عمران، معماری، مکانیک، هوافضا، برنامهنویسی، بازیسازی، تدوین فیلم، طراحی گرافیک، پژوهش، تولید محتوا و حتی بسیاری از فعالیتهای آموزشی، همگی به کامپیوتر وابستهاند.
به همین دلیل، حذف کامپیوتر از زندگی فرزند، راهحل درستی نیست.
بلکه باید به او یاد بدهیم چگونه از این ابزار بهدرستی استفاده کند.
کامپیوتر مانند چاقو است
اجازه بدهید یک مثال بزنم.
در هیچ خانهای چاقو را به خاطر اینکه ممکن است استفاده نادرستی از آن شود، دور نمیاندازند.
چاقو وسیلهای ضروری است؛ اما همه میدانند:
هر زمان از آن استفاده نمیکنند.
در هر جایی آن را به دست نمیگیرند.
هنگام عصبانیت سراغ آن نمیروند.
آن را در دسترس کودکان رها نمیکنند.
کامپیوتر نیز همینگونه است.
وجود آن در خانه ضروری است، اما باید با قانون، زمانبندی و نظارت همراه باشد.
هوش مصنوعی؛ فرصتی که باید درست استفاده شود
امروز هوش مصنوعی تقریباً در تمام بخشهای زندگی انسان حضور دارد.
فرزندان ما دیر یا زود با این فناوری روبهرو خواهند شد.
پس بهتر است بهجای اینکه آن را از آنها پنهان کنیم، شیوه صحیح استفاده از آن را آموزش دهیم.
البته استفاده درست، یعنی استفادهای که:
خلاقیت را از بین نبرد.
باعث تنبلی نشود.
جای درس خواندن را نگیرد.
انسان را منزوی نکند.
روابط خانوادگی و اجتماعی را تضعیف نکند.
اگر این اصول رعایت شود، هوش مصنوعی میتواند ابزاری برای یادگیری، پژوهش، حل مسئله و رشد تواناییهای فردی باشد.
اینترنت بدون نظارت، خطرناک است
نکته مهم دیگری که نباید فراموش کنیم، فضای مجازی است.
اگر فرزند برای انجام تحقیق، تکلیف مدرسه یا یادگیری مهارتی به اینترنت نیاز دارد، این دسترسی باید همراه با نظارت والدین باشد.
اینترنت نباید به فضایی کاملاً شخصی و بدون کنترل تبدیل شود.
هرچه سن کودک پایینتر باشد، نقش پدر و مادر در نظارت بر استفاده از اینترنت پررنگتر خواهد بود.
بنابراین اگر معلم، مربی یا والدین استفاده از اینترنت را به فرزند پیشنهاد میکنند، باید شرایط استفاده صحیح از آن را نیز فراهم کنند.
فرزند، رفتار ما را الگو قرار میدهد
گاهی والدین از بازی کردن بیش از حد فرزندشان با کامپیوتر گلایه میکنند.
اما بد نیست از خودمان هم سؤال کنیم:
چه کسی اولین بار بازی را روی کامپیوتر نصب کرد؟
چه کسی بیشتر از همه در خانه از کامپیوتر برای سرگرمی استفاده میکند؟
فرزندان، بیش از آنکه به توصیههای ما گوش دهند، رفتار ما را تقلید میکنند.
اگر کامپیوتر در خانه فقط وسیله بازی باشد، طبیعی است که کودک نیز آن را فقط برای بازی بشناسد.
اما اگر از همان ابتدا ببیند اعضای خانواده از آن برای یادگیری، مطالعه، طراحی، تدوین، برنامهنویسی، پژوهش یا انجام کارهای مفید استفاده میکنند، نگاه او نیز به این ابزار تغییر خواهد کرد.
یک پیشنهاد برای خانوادهها
اگر احساس میکنید کامپیوتر خانه بیشتر به وسیله بازی تبدیل شده است، بهجای جمع کردن آن، محیط استفاده از آن را تغییر دهید.
برای مثال:
ویندوز سیستم را بهروز کنید.
نرمافزارهای آموزشی و کاربردی نصب کنید.
ابزارهای مفید مانند مجموعه آفیس، نرمافزارهای طراحی، برنامههای آموزشی و ابزارهای مناسب هوش مصنوعی را در اختیار فرزندتان قرار دهید.
بازیها و برنامههای غیرضروری را حذف یا محدود کنید.
برای استفاده از کامپیوتر، زمان مشخصی تعیین کنید.
از فرزندتان بخواهید بعد از هر بار استفاده، نتیجه کارش را به خانواده نشان دهد؛ مثلاً یک تحقیق، یک طراحی، یک تایپ، یک ارائه یا هر خروجی مفید دیگری.
وقتی کودک احساس کند کامپیوتر ابزاری برای خلق کردن است، نه فقط سرگرمی، نگاهش به این وسیله تغییر خواهد کرد.
سخن پایانی
فراموش نکنیم که آینده جهان، بیش از هر زمان دیگری با فناوری، ارتباطات و مهارتهای دیجیتال گره خورده است.
هدف ما این نیست که فرزندمان را از این دنیا دور نگه داریم؛ بلکه باید یاد بگیرد چگونه در این دنیا درست، آگاهانه و مسئولانه زندگی کند.
کامپیوتر دشمن تربیت نیست.
آنچه میتواند آسیبزا باشد، استفاده نادرست، بدون قانون و بدون نظارت از آن است.
پس بهجای حذف ابزار، فرهنگ استفاده صحیح از آن را در خانواده نهادینه کنیم؛ زیرا فرزندان ما، بیش از آنکه به حرفهای ما گوش دهند، از شیوه زندگی ما درس میگیرند.
