ارزش ها
تمام ارزش ها در دورۀ دوم تربیتی، که شروع ورود به محیط مدرسه است، بر پایۀ حب و بغض شکل می گیرد. برای همین، در گفت وگو پیرامون ارزش ها، حب (دوست داشتن) و بغض (نفرت یا بیزاری) از مهم ترین احساساتی هستند که شخصیت کودک را شکل می دهند. در آموزه های اسلامی، حب و بغض باید براساس ارزش های الهی و اخلاقی هدایت شوند تا کودک بتواند مسیر درستی را در زندگی انتخاب کند.
در سن ۵ تا ۱۲ سال، کودکان به شدت تحت تأثیر محیط، والدین و معلمان هستند و احساسات آن ها نسبت به چیزهای خوب و بد به تدریج شکل می گیرد؛ بنابراین، لازم است که حب و بغض را در راستای ارزش های صحیح هدایت کنیم.
حب (محبت) نسبت به ارزش های مثبت
در تربیت اسلامی، کودکان باید محبت به خوبی ها و افراد نیک را یاد بگیرند. برخی از مهم ترین ارزش هایی که باید حب نسبت به آن ها در کودکان ایجاد شود:
حب به خدا و اهل بیت (ع)
پیامبر اکرم (ص) می فرمایند: «کودکان خود را بر سه چیز تربیت کنید:محبت پیامبرتان، محبت اهل بیتش و خواندن قرآن» (بحارالانوار، ج ۱۰۴، ص 95)
این محبت باعث می شود کودک از سنین پایین با معارف دینی انس بگیرد و سبک زندگی اسلامی را دوست داشته باشد.
روش های آموزش:
تعریف داستانهایی از مهربانی و عدالت اهلبیت (ع)؛
شرکت در جشنهای مذهبی، مانند میلاد امامان (ع)؛
خواندن دعاهای کودکانه برای ارتباط بهتر با خدا.
حب به والدین و بزرگ ترها
قرآن کریم می فرماید:
«َوَبِالْوَالِدَيْنِ إِحْسَانًا» (اسراء: ۲۳)؛ یعنی به پدر و مادر
نیکی کنید.
کودک باید یاد بگیرد که احترام و محبت به والدین یک ارزش است.
روش های آموزش:
تشویق به بوسیدن دست پدر و مادر؛
داستانگویی دربارۀ احترام امامان (ع) به والدین.
حب به صداقت و عدالت
کودکان باید یاد بگیرند که راست گویی، انصاف و عدالت دوست داشتنی هست
روش های آموزش:
تشویق کودک هنگام راستگویی؛
تعریف داستانهایی دربارۀ عدالت امام علی (ع)
حب به کارهای نیک و کمک به دیگران
اسلام تأکید دارد که محبت به نیکی در قلب کودکان شکل بگیرد.
روش های آموزش:
تشویق کودک به کمک به همکلاسیها و نیازمندان.
الگوسازی از بزرگان دین، مانند امام حسن (ع) که نیمی از
ثروتش را به فقرا بخشید.
بغض (بیزاری) نسبت به ارزش های منفی
همان طور که کودک باید خوبی ها را دوست داشته باشد، باید از بدی ها نیز متنفر باشد و از آن ها دوری کند. این نفرت نباید کورکورانه باشد، بلکه باید براساس شناخت و آگاهی باشد.
بغض نسبت به ظلم و بی عدالتی
امام حسین (ع) می فرمایند: «اگر دین ندارید، لااقل آزاده باشید.» کودک باید یاد بگیرد که بی عدالتی بد است و نباید در برابر ظلم سکوت کند.
روش های آموزش:
تعریف داستانهایی از ظلم و مقاومت در برابر آن، مانند واقعۀ
عاشورا؛
تشویق به دفاع از حق خود و دیگران در مدرسه و خانواده.
بغض نسبت به دروغ گویی و خیانت
قرآن دروغ گویان را سرزنش کرده و می فرماید: «لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى
الْكَاذِبِينَ» (آل عمران: ۶۱)
روش های آموزش:
توضیحدادن عواقب دروغگویی ازطریق داستانهای آموزنده؛
تشویق کودک به گفتن حقیقت، حتی در مواقع سخت.
بغض نسبت به تنبلی و بی مسئولیتی
اسلام تأکید زیادی بر کار و تلاش دارد و از تنبلی و سستی نهی کرده است.
روش های آموزش:
تعیین وظایف کوچک برای کودک، مانند مرتبکردن اتاق؛
تعریف داستانهایی از تلاش و پشتکار بزرگان دین.
چگونه کودکان را از افراط وتفریط در حب و بغض دور کنیم؟حب نباید به وابستگی افراطی تبدیل شود؛ مثلا محبت به والدین نباید باعث شود که کودک استقلال خود را از دست بدهد.
بغض نباید به نفرت کورکورانه تبدیل شود. کودک نباید یاد بگیرد که افراد را به خاطر اختلاف نظر دشمن بداند.
آموزش باید براساس منطق و آگاهی باشد، نه تعصب.
امام علی (ع) می فرمایند:
«دوست خود را در حد اعتدال دوست بدار که شاید روزی دشمنت شود، و دشمنت را در حد اعتدال دشمن بدار که شاید روزی دوستت گردد» (نهج البلاغه، حکمت ۲۸۲)
نتیجه گیری
حب و بغض در تربیت اسلامی یک ابزار مهم برای هدایت کودک به سمت ارزش های صحیح است. کودکان باید از سنین پایین یاد بگیرند که چه چیزهایی را دوست داشته باشند و از چه چیزهایی دوری کنند. این تربیت اگر با محبت، منطق و الگوهای صحیح همراه باشد، باعث می شود که کودک شخصیتی قوی، اخلاقی و مستقل پیدا کند.