روش های غیرمستقیم شناخت شخصیت کودکان
حالا به سراغ راه حل های عملی تر برای شناخت می رویم. علاوه بر تست های استاندارد شخصیتشناسی، روش های دیگری نیز برای شناخت شخصیت کودکان دبستانی وجود دارد که می توانند اطلاعات عمیق تری دربارۀ ویژگی های رفتاری، عاطفی و شناختی آن ها ارائه دهند. در ادامه، چند روش مهم را معرفی می کنم:
مشاهدۀ رفتاری (Behavioral Observation)
بررسی رفتار کودک در محیطهای مختلف (کلاس، خانه، بازی با دوستان، موقعیتهای استرسزا)
توجه به نحوۀ تعامل کودک با دیگران، میزان تمرکز، واکنش به شکست و موفقیت.
کاربرد:
شناسایی کودکان برون گرا و درون گرا؛
تشخیص سبک یادگیری و میزان تحمل ناکامی؛
بررسی میزان استقلال و وابستگی کودک.
داستان گویی و قصه درمانی ( Storytelling & Narrative Analysis )
از کودک خواسته میشود یک داستان بسازد یا یک داستان نیمهتمام را تکمیل کند.
نحوۀ روایت، شخصیتهای انتخابشده و پایانبندی داستان میتواند جنبههای پنهان شخصیت کودک را آشکار کند.
کاربرد:
شناخت احساسات درونی کودک (ترس ها، امیدها، نگرانی ها)؛
بررسی خلاقیت و توانایی حل مسئله؛
درک دیدگاه کودک نسبت به دنیای اطراف؛
تحلیل نقاشی کودک( Children's Drawing Analysis )
کودکان با کشیدن نقاشی، احساسات و افکار خود را بیان میکنند.
استفاده از رنگها، اندازه و جزئیات نقاشی میتواند نشاندهندۀ وضعیت روحی و شخصیتی آنها باشد.
کاربرد:
شناخت میزان اعتمادبه نفس و امنیت روانی کودک؛
بررسی هوش هیجانی و نحوۀ پردازش احساسات؛
شناسایی مشکلات احتمالی در روابط خانوادگی یا اجتماعی.
بازی درمانی و روان شناسی بازی ( Play Therapy & Game-Based Personality Assessment )
انتخاب نوع بازی ً (مثلا بازیهای گروهی یا فردی) میتواند نشان دهد که کودک بیشتر اجتماعی است یا انزواطلب.
نحوۀ رفتار کودک در بازی (آیا قوانین را رعایت میکند؟ آیا رهبر است؟ آیا رقابتی است؟.)
کاربرد:
شناسایی کودکان دارای روحیۀ رهبری یا پیروی؛
بررسی میزان تحمل شکست و توانایی مدیریت احساسات؛
کمک به شناخت استعدادهای کودک در کار گروهی.
مصاحبه و گفت وگو ( Structured Interviews & Open Conversations )
پرسیدن سؤالات باز برای درک طرز فکر و نگرش کودک.
مثال: «اگر یک روز نامرئی شوی، چه کارهایی میکنی؟.»
کاربرد:
شناخت ارزش ها و تخیلات کودک؛
بررسی میزان اعتمادبه نفس و خلاقیت؛
درک احساسات کودک نسبت به محیط خانواده و مدرسه.
آزمون های فرافکن ( Projective Tests مثل تست رورشاخ و TAT)
این آزمونها شامل تصاویر یا اشکال مبهمی هستند که کودک باید دربارۀ آنها توضیح دهد.
پاسخهای کودک نشاندهندۀ افکار و احساسات ناخودآگاه اوست.
کاربرد:
بررسی ترس ها و اضطراب های پنهان؛
شناخت سبک تفکر و تخیل کودک؛
شناسایی مشکلات هیجانی و رفتاری.
تعاملات اجتماعی و موقعیت های شبیه سازی شده ( Social Simulation & Role-Playing )
کودک در موقعیتهای مختلف قرار میگیرد و واکنشهای او بررسی میشود.
مثال: «اگر ببینی دوستت ناراحت است، چه کار میکنی؟.»
کاربرد:
بررسی میزان همدلی و هوش هیجانی؛
شناسایی کودکان دارای مهارت های رهبری یا حمایتی؛
کمک به شناخت مهارت های حل تعارض.
بررسی سبک یادگیری کودک ( Learning Style Assessment )
مشاهدۀ اینکه کودک بیشتر ازطریق دیدن، شنیدن یا انجامدادن یاد میگیرد.
استفاده از آزمونهایی مانند مدل یادگیری ( دیداری، شنیداری، حرکتی، خواندنی.)
کاربرد:
تنظیم روش تدریس مناسب برای هر دانش آموز؛
شناسایی کودکانی که نیاز به یادگیری عملی دارند؛
کمک به بهبود عملکرد تحصیلی.
تحلیل دست خط و نوشتار کودک ( Graphology for Children )
اندازه، فشار و شیوۀ نوشتن میتواند اطلاعاتی دربارۀ شخصیت کودک ارائه دهد.
کاربرد:
بررسی میزان دقت و تمرکز؛
شناسایی احساسات درونی و سطح استرس؛
کمک به تشخیص برخی مشکلات یادگیری؛