احساسی ـ منطقی
می توان دو تیپ شخصیتی احساسی ( Feeling ) و منطقی ( Thinking ) را در قرآن مشاهده کرد. در نظریۀ شخصیت شناسی ،MBTIافراد احساسی براساس عواطف و ارزش های شخصی تصمیم گیری می کنند، درحالی که افراد منطقی بیشتر براساس تحلیل و استدلال منطقی تصمیم می گیرند. قرآن نمونه های مختلفی از این دو رویکرد را ارائه می دهد.
افراد منطقی ( Thinking )در قرآن
ویژگی های افراد منطقی:
تصمیم گیری براساس منطق و استدلال؛
تمرکز بر حقایق و اصول کلی، نه احساسات فردی؛
توانایی قضاوت عادلانه بدون تأثیرپذیری از عواطف؛
استفاده از برهان و دلیل در مباحث.
حضرت ابراهیم (ع)؛ منطق گرایی در مناظره
ویژگیها:
استدلال قوی،
استفاده از برهان عقلی در دعوت به توحید.
آیه:
وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَيْنَاهَا إِبْرَاهِيمَ عَلَىٰ قَوْمِهِ (انعام: ۸۳)
إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً ۖ إِنِّي أَرَاكَ وَقَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُبِينٍ (انعام: 74)
تحلیل:
حضرت ابراهیم (ع) در مواجهه با بت پرستان، از منطق و استدلال عقلانی برای اثبات بطلان بتها استفاده کرد. او با طرح سؤالات منطقی، مردم را به تفکر وادار میکرد.
حضرت موسی (ع) در مناظره با فرعون؛ استفاده از دلیل و برهان
ویژگی ها:
پاسخ های دقیق و منطقی، تمرکز بر حقیقت.
آیه:
قَالَ فَمَنْ رَبُّكُمَا يَا مُوسَىٰ * قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَىٰ (طه: ۴۹-۵۰)
تحلیل:
حضرت موسی (ع) در پاسخ به فرعون بهجای ورود به ْ بحث احساسی، با استدلال عقلی نظم در خلقت را بهعنوان دلیل وجود خدا مطرح کرد.
حضرت سلیمان (ع)؛ قضاوت براساس منطق و عدالت
ویژگیها:
قضاوت براساس منطق و اصول حکمرانی.
آیه:
وَوَرِثَ سُلَيْمَانُ دَاوُودَ ۖ وَقَالَ يَا أَيُّهَا النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنْطِقَ الطَّيْرِ...(نمل:16 )
تحلیل:
حضرت سلیمان (ع) به عنوان یک حاکم، براساس منطق و عقلانیت تصمیم می گرفت و عدالت را رعایت می کرد.
افراد احساسی ( Feeling )در قرآن
ویژگی های افراد احساسی:
تصمیم گیری براساس احساسات و ارزش های شخصی؛
اهمیت دادن به عواطف و روابط انسانی؛
تأثیرپذیری از هیجانات در تصمیم گیری؛
تمایل به دلسوزی و مهربانی.
حضرت یعقوب (ع)؛ پدری با عواطف قوی
ویژگیها:
وابستگی عاطفی شدید، واکنش احساسی به از دست دادن فرزند.
آیه: َ
وَتَوَلَّىٰ عَنْهُمْ وَقَالَ يَا أَسَفَىٰ عَلَىٰ يُوسُفَ وَابْيَضَّتْ عَيْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ كَظِيمٌ (یوسف: ۸۴)
تحلیل:
حضرت یعقوب (ع) در مواجهه با از دست دادن حضرت یوسف (ع،) بیشتر بر احساسات تکیه کرد تا منطق. او سالها برای یوسف گریه کرد که نشانهای از شخصیت احساسی اوست.
حضرت یوسف (ع)؛ برخورد احساسی با برادرانش
ویژگیها:
بخشش و دلسوزی، رفتار مهربانانه.
آیه: َ
لَا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ۖ يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ(یوسف: ۹۲)
تحلیل:
حضرت یوسف (ع) با وجود تمام ظلمهایی که برادرانش به او کرده بودند، با قلبی مهربان و احساسی آنها را بخشید. این رفتار نشاندهندۀ غلبۀ احساسات بر منطق در این تصمیم بود.
حضرت عیسی (ع)؛ پیامبر رحمت و مهربانی
ویژگیها:
تأکید بر محبت و دلسوزی، اهمیتدادن به روابط انسانی.
آیه:
وَجَعَلَنِي مُبَارَكًا أَيْنَ مَا كُنْتُ وَأَوْصَانِي بِالصَّلَاةِ وَالزَّكَاةِ مَا دُمْتُ حَيًّا * وَبَرًّا بِوَالِدَتِي وَلَمْ يَجْعَلْنِي جَبَّارًا شَقِيًّا(مریم: ۳۱-۳۲)
تحلیل:
حضرت عیسی (ع) پیامبر رحمت و محبت بود و تأکید زیادی بر مهربانی و خدمت به مردم داشت که از ویژگیهای بارز شخصیت احساسی است.
پیامبر اسلام (ص)؛ ترکیب تعادل بین منطق و احساس
حضرت محمد (ص) نمونه ای کامل از تعادل بین منطق و احساس بودند.
ویژگیهای منطقی:
استدلالهای قوی در مناظره با مشرکان، تدبیر در امور حکومتی.
قُلْ هَٰذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ ۚ عَلَىٰ بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي (یوسف: ۱۰۸)
ویژگی های احساسی:
دلسوزی و مهربانی نسبت به امت.
لَقَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ (توبه: ۱۲۸)