درون گرایی ـ برون گرایی
مفهوم درون گرایی و برون گرایی را می توان در قرآن از زوایای مختلف بررسی کرد. اگرچه قرآن مستقیم از این اصطلاحات استفاده نکرده، اما با تحلیل ویژگی های شخصیتی برخی افراد و پیامبران، می توان نشانه هایی از این دو گرایش شخصیتی را یافت.
شخصیت های برون گرا در قرآن
ویژگی های برون گرایی:
اجتماعی بودن
ابرازگری
تمایل به فعالیت های گروهی
قدرت تأثیرگذاری بر دیگران
حضرت موسی (ع)؛ نمونۀ یک شخصیت برون گرا
ویژگیها:
ارتباطات اجتماعی قوی
توانایی رهبری
شجاعت در سخنگفتن
تعامل مستقیم با مردم
آیه:
وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ (قصص: ۳۴)
قَالَ رَبِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي * وَيَسِّرْ لِي أَمْرِي * وَاحْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسَانِي * يَفْقَهُوا قَوْلِي (طه: ۲۵-۲۸)
تحلیل:
حضرت موسی (ع) بهدلیل شخصیت اجتماعی و روحیۀ رهبری، مأمور هدایت قوم بنیاسرائیل شد. او توانایی تعامل با فرعون، هدایت مردم و حتی اعتراض و درگیری را داشت که از ویژگیهای برونگرایی است.
حضرت ابراهیم (ع)؛ فردی فعال در گفت وگو و تعامل اجتماعی
ویژگیها:
مناظرهگر، شجاع در بیان عقاید، ارتباط قوی با مردم.
آیه:
وَتِلْكَ حُجَّتُنَا آتَيْنَاهَا إِبْرَاهِيمَ عَلَىٰ قَوْمِهِ (انعام: ۸۳)
إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُنِيبٌ(هود: ۷۵)
تحلیل:
حضرت ابراهیم (ع) شخصیت مناظرهگری داشت و با شجاعت، با پادشاه و قوم خود بحث میکرد. او فعالانه در اجتماع حضور داشت و مردم را به توحید دعوت میکرد.
شخصیتهای درون گرا در قرآن
ویژگی های درون گرایی:
تمایل به تفکر عمیق
خلوت گزینی
تمرکز بر خودسازی
گرایش به عبادت و نیایش فردی
حضرت یحیی (ع)؛ نمونۀ یک شخصیت درون گرا
ویژگیها:
زهد و عبادت
سکوت و تفکر
عدم تمایل به دنیا
آیه:
يَا يَحْيَىٰ خُذِ الْكِتَابَ بِقُوَّةٍ ۖ وَآتَيْنَاهُ الْحُكْمَ صَبِيًّا * وَحَنَانًا مِنْ لَدُنَّا وَزَكَاةً ۖ وَكَانَ تَقِيًّا * وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُنْ جَبَّارًا عَصِيًّا (مریم: ۱۲-۱۴)
تحلیل:
حضرت یحیی (ع) زندگی زاهدانهای داشت و کمتر در اجتماع ظاهر میشد.
او به عبادت و خلوت با خدا علاقهمند بود که از ویژگیهای درونگرایان است.
حضرت مریم (س)؛ گرایش به تنهایی و تفکر معنوی
ویژگیها:
میل به خلوت و عبادت
سکوت و تأمل
پرهیز از هیاهو
آیه:
وَاذْكُرْ فِي الْكِتَابِ مَرْيَمَ إِذِ انْتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَكَانًا شَرْقِيًّا * فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَابًا (مریم: ۱۶-۱۷)
تحلیل:
حضرت مریم (س) برای عبادت و خلوتگزینی، از جامعه فاصله گرفت و به تفکر و نیایش پرداخت. این ویژگی نشاندهندۀ شخصیت درونگرا و اهل تفکر اوست.
پیامبر اسلام (ص)؛ ترکیب درون گرایی و برون گرایی
حضرت محمد (ص) ویژگی های هر دو تیپ شخصیتی را دارا بودند:
درونگرایی: خلوتگزینی در غار حرا، تأمل و عبادت، توجه به معنویت.
برونگرایی: ارتباط قوی با مردم، رهبری اجتماعی، دعوت آشکار به اسلام.
آیه:
وَوَجَدَكَ ضَالًّا فَهَدَىٰ (ضحی: ۷)
اشاره به دوران تأمل و تفکر ایشان.
ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ (نحل: ۱۲۵)
دعوت اجتماعی و تعامل با مردم.
تحلیل:
پیامبر اسلام (ص) قبل از بعثت گرایش درونگرایانه داشتند، اما بعد از بعثت نقش اجتماعی فعالی ایفا کردند و به یک رهبر تأثیرگذار تبدیل شدند.
نتیجه گیری:
قرآن و توازن شخصیت در قرآن هم درون گرایی و هم برون گرایی ارزشمند هستند، اما بهترین حالت تعادل بین این دو است.
شخصیتهایی مانند موسی (ع) و ابراهیم (ع) بیشتر برونگرا بودند.
شخصیتهایی مانند یحیی (ع) و مریم (س) بیشتر درونگرا بودند.
شخصیتی مانند پیامبر اسلام (ص) هر دو ویژگی را داشتند و در شرایط مختلف از هرکدام استفاده میکردند.
پیام اصلی قرآن:
بهترین شخصیت، شخصیتی است که بتواند بسته به شرایط، ویژگی های درون گرایی و برون گرایی را به درستی مدیریت کند